Việt Nam - tổ quốc của nhiều dân tộc. Các dân tộc cùng là con cháu của Lạc Long Quân - Âu Cơ, nở ra từ trăm trứng, nửa theo mẹ lên núi, nửa theo cha xuống biển, cùng mở mang xây dựng non sông "Tam sơn, tứ hải, nhất phần điền", với rừng núi trùng điệp, đồng bằng sải cánh cò bay và biển Đông bốn mùa sóng vỗ; bờ cõi liền một dải từ chỏm Lũng Cú (Bắc) đến xóm Rạch Tàu (Nam), từ đỉnh Trường Sơn (Tây) đến quần đảo Trường Sa (Đông).
Cùng chung sống lâu đời trên một đất nước, các dân tộc có truyền thống yêu nước, đoàn kết giúp đỡ nhau trong chinh phục thiên nhiên và đấu tranh xã hội, suốt quá trình lịch sử dựng nước, giữ nước và xây dựng phát triển đất nước.
Lịch sử chinh phục thiên nhiên là bài ca hùng tráng, thể hiện sự sáng tạo và sức sống mãnh liệt, vượt lên mọi trở ngại thích ứng với điều kiện tự nhiên để sản xuất, tồn tại và phát triển của từng dân tộc. Với điều kiện địa lý tự nhiên (địa mạo, đất đai, khí hậu...) khác nhau, các dân tộc đã tìm ra phương thức ứng xử thiên nhiên khác nhau.
Ở đồng bằng và trung du, các dân tộc làm ruộng, cấy lúa nước, dựng nên nền văn hoá xóm làng với trung tâm là đình làng, giếng nước cây đa, bao bọc bởi lũy tre gai góc đầy sức sống dẻo dai. Đồng bằng, nghề nông, xóm làng là nguồn cảm hứng, là "bột" của những tấm áo mớ ba mớ bảy, của dải yếm đào cùng nón quai thao, của làn điệu quan họ khoan thai mượt mà và của khúc dân ca Nam Bộ ngân dài chứa đựng sự mênh mông của đồng bằng sông Cửu Long.
Ở vùng thấp của miền núi, các dân tộc trồng lúa nước kết hợp với sản xuất trên khô để trồng lúa nương, trồng ngô, bước đầu trồng các cây công nghiệp lâu năm (cây hồi, cây quế...), thay thế cho rừng tự nhiên. Họ sống trên những nếp nhà sàn, mặc quần, váy, áo màu chàm với nhiều mô típ hoa văn mô phỏng hoa rừng, thú rừng. Đồng bào có tục uống rượu cần thể hiện tình cảm cộng đồng sâu sắc. Người uống ngây ngất bởi hơi men và đắm say bởi tình người.
Ở vùng cao Việt Bắc, Tây Nguyên, đồng bào chọn phương thức phát rừng làm rẫy - là cách ứng xử thiên nhiên của thời đại tiền công nghiệp. Vùng cao, khí hậu á nhiệt đới, việc trồng trọt chủ yếu thực hiện trong vụ hè thu. Để tranh thủ thời tiết và quay vòng đất, từ ngàn xưa người vùng cao đã phát triển xen canh gối vụ, vừa tăng thu nhập vừa bảo vệ đất khỏi bị xói mòn bởi những cơn mưa rào mùa hạ. Bàn tay khéo léo và tâm hồn thẩm mỹ của các cô gái đã tạo ra những bộ trang phục: váy, áo với những hoa văn sặc sỡ hài hoà về mầu sắc, đa dạng về mô típ, mềm mại về kiểu dáng, thuận cho lao động trên nương, tiện cho việc đi lại trên đường đèo, dốc. Núi rừng hoang sơ cùng với phương thức canh tác lạc hậu là mảnh đất phát sinh và phát triển các lễ nghi đầy tính huyền bí, huyền ảo. Hầu hết các cư dân Tây Nguyên đều có tục đâm trâu làm lễ cúng Giàng (trời), cầu xin sự phù hộ của Giàng cho người sức khoẻ, cho gia súc và cho mùa màng bội thu. Đây cũng là vùng tiềm ẩn nhiều truyện thần thoại, nhiều sử thi anh hùng mà giá trị của nó có thể sánh được với các truyện thần thoại của Trung Quốc, ấn Độ nhưng chưa được sưu tầm và nghiên cứu đầy đủ. Đồng bào là chủ nhân sáng tạo ra những bộ đàn đá, đàn T'rưng, đàn Krông pút... những bộ cồng chiêng và những điệu múa tập thể dân dã, khỏe khoắn kết bó cộng đồng.
Dọc theo bờ biển từ Bắc vào Nam, các dân tộc sống bằng nghề chài lưới. Cứ sáng sáng đoàn thuyền của ngư dân giăng buồm ra khơi, chiều lại quay về lộng. Cuộc sống ở đây cũng nhộn nhịp, khẩn trương như nông dân trên đồng ruộng ngày mùa.
Ở khắp nơi, con người hoà nhập vào thiên nhiên, thiên nhiên cũng biết chiều lòng người, không phụ công sức người.
Sống trên mảnh đất Đông Dương - nơi cửa ngõ nối Đông Nam Á lục địa với Đông Nam Á hải đảo, Việt Nam là nơi giao lưu của các nền văn hoá trong khu vực. ở đây có đủ 3 ngữ hệ lớn trong khu vực Đông Nam Á, ngữ hệ Nam đảo, và ngữ hệ Hán - Tạng. Tiếng nói của các dân tộc Việt Nam thuộc 8 nhóm ngôn ngữ khác nhau:
- Nhóm Việt - Mường có 4 dân tộc là: Chứt, Kinh, Mường, Thổ.
- Nhóm Tày - Thái có 8 dân tộc là: Bố Y, Giáy, Lào, Lự, Nùng, Sán Chay, Tày, Thái.
- Nhóm Môn - Khmer có 21 dân tộc là: Ba na, Brâu, Bru-Vân kiều, Chơ-ro, Co, Cơ-ho, Cơ-tu, Gié-triêng, Hrê, Kháng, Khmer, Khơ mú, Mạ, Mảng, M'Nông, Ơ-đu, Rơ-măm, Tà-ôi, Xinh-mun, Xơ-đăng, Xtiêng.
- Nhóm Mông - Dao có 3 dân tộc là: Dao, Mông, Pà thẻn.
- Nhóm Kađai có 4 dân tộc là: Cờ lao, La Chí, La ha, Pu péo.
- Nhóm Nam đảo có 5 dân tộc là: Chăm, Chu-ru, Ê đê, Gia-rai, Ra-glai.
- Nhóm Hán có 3 dân tộc là: Hoa, Ngái, Sán dìu.
- Nhóm Tạng có 6 dân tộc là: Cống, Hà nhì, La hủ, Lô lô, Phù lá, Si la.
Mặc dù tiếng nói của các dân tộc thuộc nhiều nhóm ngôn ngữ khác nhau, song do các dân tộc sống rất xen kẽ với nhau nên một dân tộc thường biết tiếng các dân tộc có quan hệ hàng ngày, và dù sống xen kẽ với nhau, giao lưu văn hoá với nhau, nhưng các dân tộc vẫn lưu giữ được bản sắc văn hoá riêng của dân tộc mình. Ở đây cái đa dạng của văn hoá dân tộc được thống nhất trong quy luật chung - quy luật phát triển đi lên của đất nước, như cái riêng thống nhất trong cái chung của cặp phạm trù triết học.
Thời đại Hồ Chí Minh mở đầu bằng thắng lợi của Cách mạng tháng 8/1945 đã đổi đời các dân tộc. Chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta nhất quán từ đầu là bình đẳng, đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, cùng nhau xây dựng đất nước theo mục tiêu: dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh, văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc.
Thực hiện chính sách dân tộc đúng đắn và sáng tạo trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chúng ta đã đạt được những thành tựu rất to lớn, rất mới mẻ, rất hiện đại. Cơ sở hạ tầng đặc biệt là giao thông đường bộ, thuỷ lợi, viễn thông đã phát triển đến tuyến huyện và đang chuyển dần về xã, bản, nhanh, chậm tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng vùng. Với tư cách là người làm chủ đất nước, các dân tộc tham gia vào cơ quan quyền lực Nhà nước ngày càng nhiều, cao hơn. Đội ngũ cán bộ khoa học - kỹ thuật được Đảng và Nhà nước quan tâm đào tạo. Số cán bộ có trình độ đại học và trên đại học ngày càng tăng trong các dân tộc. Vốn văn hoá, nghệ thuật cổ truyền của các dân tộc được sưu tầm, bảo tồn, nghiên cứu, phát huy.
Thực hiện thắng lợi chính sách dân tộc của Đảng, các dân tộc vốn gắn bó với nhau trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, nay lại càng gắn bó đoàn kết với nhau hơn trong công cuộc xây dựng đất nước. Những thành tựu đạt được trên là cơ sở vững chắc góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao dân trí, nâng cao đời sống, phát triển các dân tộc.

DANH MỤC THÀNH PHẦN CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM
TT
Dân tộc
Tên tự gọi
Tên gọi khác
Nhóm địa phương
1
Kinh (Việt)

Kinh

2
Tày

Thổ
Thổ, Ngạn, Phén, Thu Lao, Pa Dí.
3
Thái

Tay, Thay
Tay Thanh, Man Thanh, Tay Mười, Tay Mường, Hàng Tổng, Tay Dọ, Thổ
Ngành Đen (Tay Đăm). Ngành Trắng (Tay Đón hoặc Khao)
4
Mường

Mol (Mon, Moan, Mual)

Ao Tá (Âu Tá), Bi
5
Hoa (Hán)

Khách, Hán, Tàu

Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam, Triều Châu, Phúc Kiến, Sang Phang, Xìa Phống, Thảng Nhằm, Minh Hương, Hẹ...
6
Khmer

Khmer
Cur, Cul, Cu, Thổ, Việt gốc Miên, Khmer K'rôm

7
Nùng

Nồng

Nùng Giang, Nùng Xuồng, Nùng An, Nùng Inh, Nùng Lòi, Nùng Cháo, Nùng Phàn Slình, Nùng Quy Rịn, Nùng Dín
8

HMông (Mèo)

Hmông, Na miẻo
Mẹo, Mèo, Miếu Ha, Mán Trắng
Hmông Trắng, Hmông Hoa, Hmông Đỏ, Hmông Đen, Hmông Xanh, Na miẻo
9
Dao

Kìm Miền, Kìm Mùn
Mán
Dao Đỏ, Dao Quần Chẹt, Dao Lô Gang, DaoTiền, Dao Quần trắng, Dao Thanh Y, Dao Làn Tẻn
10
Gia-rai

Gia Rai
Giơ Ray, Chơ Ray
Chor, Hđrung (gồm cả Hbau, Chor), Aráp, Mthur, Tơbuân
11
Ê-đê

Anăk Ê Đê
Anăk Ê Đê, Ra Đê, Ê Đê-Êgar, Đê
Kpă, Adham, Krung, Mđhu, Ktul, Dliê, Hruê, Bih, Blô, Kah, Kdrao, Dong Kay, Dong Mak, Ening, arul, Hwing, Ktlê, Êpan
12
Ba-na

Ba Na
BơNâm, Roh, Kon Kđe, Ala Kông, Kpang Kông
Rơ Ngao, Rơ Lơng (Y Lăng), Tơ Lô, Gơ Lar, Krem
13
Sán Chay
(Cao lan - Sán chỉ)

Sán Chay

Hờn Bán, Chùng, Trại...
Cao Lan, Sán Chỉ
14
Chăm (chàm)

Chàm, Chiêm, Chiêm thành, Chăm Pa, Hời...
Chăm Hroi, Chăm Pông, Chà Và Ku, Chăm Châu Đốc
15
Xê-đăng

Xơ Teng, Tơ Đrá, Mnâm, Ca Dong, Ha Lăng, Tà Trĩ., Châu
Xơ Đăng, Kmrâng, Con Lan, Brila.

Xơ Trng, Tơ Đrá, Mnâm. Ca Dong, Ha Lăng, Tà Trĩ, Châu.
16
Sán Dìu

San Déo Nhín ( Sơn Dao Nhân)
Trại, Trại Đất, Mán Quần Cộc, Mán Váy xẻ

17
Hrê

Hrê
Chăm Rê, Chom, Thượng Ba Tơ, Lũy, Sơn Phòng, Đá Vách, Chăm Quảng Ngãi, Chòm, Rê, Man Thạch Bích.

18
Cơ-ho

Cơ-Ho

Xrê, Nộp (Tu Nốp), Cơ Dòn, Chil, Lát (Lách), Tơ Ring.
19

Ra Glay

Rai, Hoang, La Oang
20
M'Nông

M'Nông

Mnông Gar, Mnông Nông, Mnông Chil, Mnông Kuênh, Mnông Rlâm, Mnông Preh, Mnông Prâng, Mnông Đíp, Mnông Bu Nor, Mnông Bu Đâng, Mnông Bu Đêh...
21
Thổ

Thổ
Người Nhà làng. Mường, Con Kha, Xá Lá Vàng
Kẹo, Mọn, Cuối, Họ, Đan Lai, Li Hà, Tày Poọng
22
Xtiêng

Xa Điêng, Xa Chiêng
Bù Lơ, Bù Đek (Bù Đêh), Bù Biêk.
23
Khơ Mú

Kmụ, Kưm Mụ
Xá Cẩu, Khạ Klẩu, Măng Cẩu, Tày Hạy, Mứn Xen, Pu Thềnh, Tềnh

24
Bru-Vân Kiều

Bru
Bru, Vân Kiều
Vân Kiều, Trì, Khùa, Ma Coong
25
Giáy

Giáy
Nhắng, Dẳng

26
Cơ tu

Cơ Tu
Ca Tu, Ka Tu

27
Gié-Triêng

Gié, Triêng, Ve, Bnoong
Cà Tang, Giang Rẫy
Gié (Giẻ),Triêng,Ve, Bnoong (Mnoong)
28
Ta Ôi

Tôi Ôi, Pa Cô, Tà Uốt, Kan Tua, Pa Hi ...
Tà Ôi, Pa Cô, Pa Hi

29
Mạ

Mạ
Châu Mạ, Chô Mạ, Chê Mạ
Mạ Ngăn, Mạ Xốp, Mạ Tô, Mạ Krung
30
Co

Cor, Col
Cua, Trầu

31
Chơ Ro

Châu Ro, Dơ Ro, Chro, Thượng

32
Hà Nhì

Hà Nhì Già
U Ní, Xá U Ní
Hà Nhì Cồ Chồ, Hà Nhì La Mí, Hà Nhì Đen
33
Xinh Mun

Xinh Mun
Puộc, Xá, Pnạ
Xinh Mun Dạ, Xinh Mun Nghẹt.
34
Chu-ru

Chơ Ru, Kru, Thượng

35
Lào

Thay, Thay Duồn, Thay Nhuồn
Phu Thay, Phu Lào
Lào Bốc (Lào Cạn), Lào Nọi (Lào Nhỏ)
36
La Chí

Cù Tê
Thổ Đen, Mán, Xá

37

Phù Lá

Lao Va Xơ, Bồ Khô Pạ, Phù Lá
Xá Phó, Cần Thin
Phù Lá Lão-Bồ Khô Pạ, Phù Lá Đen, Phù Lá Hán
38
La Hủ

La Hủ
Xá lá vàng, Cò Xung, Khù Sung, Kha Quy, Cọ Sọ, Nê Thú
La hủ na (đen), La-hủ sư (vàng) và La-hủ phung (trắng)
39
Kháng

Mơ Kháng
Háng, Brển, Xá
Kháng Dẩng, Kháng Hoặc, Kháng Dón, Kháng Súa, Ma Háng, Bủ Háng, Ma Háng Bén, Bủ Háng Cọi
40
Lự

Lừ, Thay, Thay Lừ.
Phù Lừ, Nhuồn, Duồn
Lự Đen (Lự Đăm), Lự Trắng (ở Trung Quốc)
41
Pà Thẻn

Pà Hưng
Mèo Lài, Mèo Hoa, Mèo Đỏ, Bát tiên tộc...

42
Lô Lô

Lô Lô
Mùn Di, Di, Màn Di, La Ha, Qua La, Ô man, Lu Lộc Màn
Lô Lô hoa, Lô Lô đen

43
Chứt

Chứt
Rục, Arem, Sách.
Mày, Rục, Sách, Arem, Mã Liềng
44
Mảng

Mảng
Mảng Ư, Xá Mảng,
Mảng Gứng, Mảng
45
Cờ lao

Cờ Lao
Tứ Đư, Ho Ki, Voa Đề.
Cờ Lao Xanh, Cờ Lao Trắng, Cờ Lao Đỏ
46
Bố Y

Bố Y
Chủng Chá, Trọng Gia...
Bố Y và Tu Dí
47
La Ha

La Ha, Klá Plạo
Xá Cha, Xá Bung, Xá Khao, Xá Táu Nhạ, Xá Poọng, Xá Uống, Bủ Hả, Pụa
La Ha cạn (Khlá Phlao), La Ha nước (La Ha ủng)

48
Cống

Xám Khống, Phuy A

49
Ngái

Sán Ngải
Ngái Hắc Cá, Ngái Lầu Mần, Hẹ, Sín, Đản, Lê, Xuyến

50
Si La

Cù Dề Sừ
Kha Pẻ

51
Pu Péo

Kabeo
La Quả, Penti Lô Lô

52
Brâu

Brao

53
Rơ Măm

54
Ơ Đu

Ơ Đu, I Đu
Tày Hạt

(Nguồn: Ủy ban Dân tộc)