Về câu thơ "Mỹ nhân tự cổ như danh tướng"
Nguyễn Khôi



Giới làm thơ ngày trước ai mà chả thuộc 2 câu thơ cổ :
Mỹ nhân tự cổ như danh tướng Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu
 
tạm dịch :
(Người đẹp từ xưa như tướng giỏi Chẳng hẹn chờ ai thấy bạc đầu )
Còn xuất xứ 2 câu này ở đâu ? ( Đường thi, Tống thi ư ? chủ nhân của 2 câu thơ bất hủ đó là của ai ?...thì để còn " hỏi Thầy" , tra cứu kho tàng chữ nghĩa Trung Hoa đã ? Rồi ậm ừ qua vài trăm năm...có dư...
Thế rồi, có một " con mọt sách " ĐỤC xuyên qua cuốn " Tùy Viên thi thoại " của Viên Mai (đời Thanh) gồm 16 quyển và 10 quyển " bổ di " - tổng cộng là 26 quyển. dịch ra tiếng Việt dày ngót 1000 trang , khổ 16×24...đó là một thứ " tùy bút " nhàn đàm về Thơ, với quan điểm :
Chịu khó tìm Thơ sẽ có Thơ Tâm linh điểm ấy chính Thầy ta
mà điều kiện cần có của Người làm thơ là 3 chữ " tài, học và thức (kiến thức)- thiếu 1 đều không được !
Tùy Viên tiên sinh kể rằng : Người bạn (của ta) là Quan Thị độc( cỡ Viện trưởng-cố vấn cho vua ) họ Đông có việc phải rời Kinh thành đi Thiên Tân công cán, qua nhà họ Tra, gặp Tiến sĩ Đồng Duệ, vị Tiến sĩ này có nói rằng : - Thân mẫu Triệu phu nhân, không may sớm là góa phụ, đã ở vậy thờ phụ thân (không tái giá) nuôi dạy con cái nên người, lại hay chữ nghiã, thường làm Thơ...có bài tuyệt cú " cúng ông Táo " như sau :
Tái bái Đông Trù Tư mệnh thần Liêu tương thanh thủy tiễn hành trần Niên niên phá ốc đa khôi (hôi) thổ Tu thứ phu vong tử ấu nhân
Dịch :
Cúi đầu lạy tạ tiễn ông Công Lễ bạc dâng lên chén nước trong Nhà nát quanh năm tro bụi bám Con côi mẹ góa thấu cho lòng.
Nhân đó, vị Tiến sĩ này kể thêm : " Chú của tiểu nhân, có làm bài " Điệu vong cơ " , khóc Người thiếp (vợ lẽ) qua đời, nhiều người họa lại...trong đó có bài của Người thiếp họ Đông , tên là Diễm Tuyết, thì thật là tuyệt diệu. 2 câu kết của bài rằng :
Mỹ nhân tự cổ như danh tướng Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu
2 câu này, có tứ thơ khá gần với câu sau đây của thi sĩ Lạp Điền (đời Tống) :
Bạch phát tòng vô đáo mỹ nhân (mái đầu tóc bạc từ nay trở đi không bao giờ đến với người đẹp cả...)
Lời bàn thêm :
Thật đúng như Bảng nhãn Lê Quý Đôn đã nói :
Văn chương là của chung thiên hạ Ý mỗi người mỗi khác Phân tích thì được Chứ không nên chê mắng.
Còn André Chénier (Pháp) thì viết :
Nghệ thuật chỉ làm nên bài thơ Còn trái tim mới là Thi sĩ
Ở ta, năm 1934 Thi sĩ Leiba (Lê văn Bái ) đẫ tâm đắc :
Người đẹp vẫn thường hay chết yểu Thi nhân đầu bạc sớm hơn ai ?
Thế mới biết tài tử giai nhân xưa nay đều có chung một một " nỗi sầu nghìn thu " rồi cùng làm thơ là vậy ?
Góc Thành Nam Hà Nội - Nguyễn Khôi-