Hai cuộc tình thơ nơi cõi mộng Hà Tiên



/

Thầy Đông Hồ.







Cái xứ cực Nam, phía Tây nước ta được neo cái tên Hà Tiên, chỉ vì xa xưa các cụ nói, đây là nơi bồng lai tiên cảnh hoang vu, chỉ có các nàng tiên trên trời xuống múa ca và ngắm mình trên đầm nước Đông Hồ, vào những đêm trăng rằm.
Dù cho đến nay, theo lịch sử cách đây hơn 300 năm, mảnh đất nhỏ bé này đã được người khai sinh ra nó là Mạc Cửu đặt tên, và đã nổi tiếng với mười cảnh đẹp như tranh vẽ trên non, dưới biển. Chả thế mà từ xưa nhà thơ Mạc Thiên Tích, con của Mạc Cửu, đã làm nhiều thơ vịnh về cảnh sắc Hà Tiên. Và, ngay năm sau nối nghiệp cha, vị tướng trẻ 29 tuổi này đã lập ra Tao Đàn Chiêu Anh Các, vào đêm Nguyên Tiêu năm Bính Thìn (1736), thu hút được 36 thi nhân tham gia. Vậy có thể nói, cách đây 274 năm, Chiêu Anh Các là hội thơ đầu tiên ở nước ta. 
Tình mộng 1
Và cũng chính trong thời gian này, ngài đô đốc trẻ Mạc Thiên Tích đã nảy sinh một mối tình với một nàng thơ, nhưng lại đóng giả trai để nhập hội thơ Chiêu Anh Các. Mối tình là kết quả của một cuộc đối thơ, trong đêm hoa đăng. Mạc Thiên Tích ứng khẩu, có vẻ thăm dò trêu đùa người đẹp:
"Bên kia sen nở nhiều hoa Người khen hoa đẹp nõn nà hơn em Trên bờ em đứng em xem Mọi người sao bỗng không thèm nhìn hoa"
/

Nữ sĩ Mộng Tuyết.

Ngay lập tức anh chàng "mặt hoa da phấn" kia đáp lời:
"Mặt ao sen nở khắp Trông hoa lẫn bóng người Trên bờ ai đứng ngắm Sao chẳng thấy hoa tươi?"
Sự thật "anh chàng" này là người đẹp Nguyễn Thị Xuân phải đóng giả trai theo bố đi buôn, sau gia đình bị mắc kẹt ở lại Hà Tiên. Cuộc hội ngộ của hai người đã nên duyên. Mạc Thiên Tích cưới cô về làm vợ lẽ. Từ bạn thơ trong Tao đàn, hai người đúng với nghĩa trai tài gái sắc, cùng đồng cảm về thơ ca đã tạo nên cuộc tình lãng mạn nổi tiếng thời kỳ này. Nhưng kèm theo đó là sự khổ đau, khó ngờ cho người nữ sĩ tài sắc vẹn toàn, ngay từ khi dính tới bả vinh hoa.
Bởi lẽ người vợ cả của Mạc Thiên Tích là phu nhân Nguyễn Thị Thủ ngấm ngầm ghen tuông, luôn luôn chờ thời cơ để làm hại cô vợ lẽ trẻ trung. Một lần, Mạc Thiên Tích đi làm việc quân xa, bởi ngày đó đất đai mở mang làm ăn phát triển tới tận đất mũi Cà Mau. Lợi dụng dịp này, phu nhân sai người bắt cóc nàng Xuân, rồi úp một cái chậu lớn lên, nhốt nàng trong đó cho đói khát và nghẹt thở dần rồi sẽ chết. Nhưng linh tính hay mộng báo bất thường về tai họa sẽ xảy ra với người bạn thơ yêu quý của mình, Mạc Thiên Tích đột ngột quay về, và đã cứu nàng thoát chết.
Nhưng rồi nhiều nguy cơ vẫn rình rập, cuộc sống bị đe dọa, mỗi khi xa chồng, nên nàng Xuân xin được đi tu. Mạc Thiên Tích đã cho xây một ngôi chùa trên núi để cho người vợ yêu của mình được yên hàn và hai người có nhiều cơ hội đàm đạo văn thơ. Đó là ngôi chùa Phù Dung, ngay ở chân núi Bình San. Trước đó chùa có tên là am Phù Cừ, người dân ở nơi đây vẫn gọi là chùa của Ái Cơ Phù Cừ (Nguyễn Thị Xuân).
Sau này mọi người còn lấy thêm tên Phù Dung để ví von cho sự toàn bích về tài sắc và sự khổ đau trong tình yêu của bà. Bởi lẽ Phù Cừ và Phù Dung đều là tên của hai giống hoa sen, một trắng, một hồng. Chính Ái Cơ Phù Cừ (1720-1761), trước khi mất cũng đã từng làm một bài thơ về hoa sen để tặng lại mọi người, với một tâm trạng đầy bi ai nhưng thật mạnh mẽ:
/

Chùa Phù Dung.

"Vươn khỏi bùn nhơ thoát vươn lên Phỉ lòng trong trắng giữa thiên nhiên Xuân thu đậm nhạt bao hồng tía Đừng sánh thanh cao với đoá sen" 
Đó là câu chuyện bi kịch đầy lãng mạn của cô gái xứ Quảng với ông chủ Tao Đàn thơ Chiêu Anh Các, một tướng lĩnh và là người hùng trong sự nghiệp phát triển kinh tế và văn hoá cho xứ sở thần tiên này.
Nhưng sau 35 năm hoạt động, hội thơ Chiêu Anh Các của các thi nhân Hà Tiên đã bị giải tán bởi chiến tranh loạn lạc kéo dài, Mạc Thiên Tích đã phải sống lưu vong ở nước ngoài rồi tự sát tại Bangkok (Thái Lan), vào năm 1780.
Cuộc tình