Giới Thiệu Tao đàn Chiêu Anh Các
1. Giới Thiệu Tao đàn Chiêu Anh Các
/

Mộ Mạc Thiên Tứ - Hà Tiên

 Tao đàn Chiêu Anh Các, gọi tắt là Chiêu Anh Các, do Trần Trí Khải tự Hoài Thủy, một danh sĩ người Việt Đông (Trung Quốc) sáng lập,.... và Mạc Thiên Tứ (1718 -1780) làm Tao đàn nguyên soái, ra đời vào năm 1736 ở Hà Tiên, nay thuộc tỉnh Kiên Giang, Việt Nam. Đây không chỉ là một tổ chức gần giống như hội Tao đàn Nhị thập bát Tú của vua Lê Thánh Tông (1442-1497), mà còn là nơi thờ Khổng Tử, nơi chiêu tập các bậc hiền tài và giúp đỡ (nhà Nghĩa học) cho những thiếu niên ưu tú theo đuổi nghiệp văn, nghiệp võ. Ra đời Từ thời Đô đốc Mạc Cửu, sách ``Đại Nam liệt truyện Tiền biên`` đã ghi nhận: “(Mạc) Cửu về Trấn (Hà Tiên) dựng thành quách, đặt liêu tá, làm nhiều nhà khách để đón tiếp hiền tài”, Kế thừa giềng mối của cha, Mạc Thiên Tứ cũng dựng gác Chiêu Anh để thờ Tiên thánh và làm nơi đón tiếp hiền tài. Sách “Hà Tiên trấn, Hiệp trấn Mạc thị gia phả” (gọi tắt là Mạc thị gia phả) do Vũ Thế Dinh (1) biên soạn năm 1818, chép: “Ông (Mạc Thiên Tứ) phú tánh trung lương, nhân từ nghĩa dõng, toàn vẹn tài đức, lại tinh thông sách vở và văn thơ của Bách gia chư tử… Ông có dựng Chiêu Anh Các để thờ Tiên Thánh, và dùng lễ vật hậu hĩ để đón mời người tài giỏi. Từ bên nhà Thanh, cả các bậc tuấn tú các nước khác nghe tiếng ông đều tụ hội đến ngày một đông.” Trong số danh sĩ "nghe tiếng mà đến", Mạc Thiên Tứ kể, “có thầy Trần Hoài Thủy từ Việt Đông vượt biển đến đây. Ta đãi làm thượng tân. Mỗi khi hoa sớm trăng đêm, ngâm vịnh chẳng thôi. Nhân, đem "Hà Tiên thập cảnh" trình cho tri kỷ. Thầy Trần dựng cơ Tao đàn, mở hội phong nhã...`” (2). Đó là năm Bính Thìn (1736). Nhân sự Thi sĩ Đông Hồ, người có nhiều năm nghiên cứu và gắn bó với Hà Tiên đã cho biết: “Đời Hồng Đức có lập tao đàn là một tổ chức văn học rất hoàn bị. Cách tổ chức Chiêu Anh Các cũng gần y như vậy. Nhân vật tao đàn Hồng Đức có Nhị thập bát tú, Chiêu Anh các có số người nhiều hơn. Có sách chép 32, nhưng có sách chép 36. Số 36 vị này gọi là tam thập lục kiệt, tức 36 vị kiệt sĩ, mà trong số đó có thập bát anh là 18 vị anh hoa xuất chúng, nên có câu thơ rằng: Tài hoa lâm lập trú Phương thành Nam Bắc hàm vân thập bát anh. Dịch nghĩa: Tài hoa ở Phương thành (Hà Tiên) đông như rừng Việt Nam và Trung Quốc đều xưng tụng 18 vị anh tài. Trong số đông đảo đó, có người ở tại Hà Tiên; có người từ Thuận Quảng (tức Thuận Hóa và Quảng Nam), Gia Định; có những người ở tận Trung Hoa, phần nhiều là người hai tỉnh Quảng Đông, Phước Kiến; vì hâm mộ thanh danh Chiêu Anh Các, cảm mến phong lưu tài vận đất Hà Tiên mà tìm đến.” Tuy nhiên, đến nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa thống nhất được con số thành viên tham gia Tao đàn Chiêu Anh Các. Tác phẩm Hiện chỉ mới biết được: -Hà Tiên thập cảnh (hay Hà Tiên thập vịnh). Đây là tập thơ đầu tiên được Tao đàn này cho khắc bản in tại Hà Tiên năm 1727, do chính chủ soái Tao đàn là Mạc Thiên Tứ đề tựa, Trần Trí Khải & Dư Tích Thuần (3) viết lời bạt. Tác phẩm gồm 2 quyển, có cả thảy 320 bài thơ chữ Hán của 32 tác giả, vịnh mười cảnh đẹp của Hà Tiên. Năm 1755, danh sĩ Nguyễn Cư Trinh (1716-1767) vào Nam giao thiệp với họ Mạc, có thêm 10 bài nữa, thành ra 330 bài. -Hà Tiên thập cảnh khúc vịnh, gồm 10 bài đoạn thơ chữ Nôm vịnh mười cảnh đẹp của Hà Tiên do Mạc Thiên Tứ sáng tác. Tập thơ dài hơn 422 câu liên ngâm vừa lục bát gián thất vừa Đường luật bát cú, liên hành. Chính tác phẩm này đã gợi ý cho Nguyễn Cư Trinh sáng tác “Quảng Ngãi thập nhị cảnh”. -Thụ Đức Hiên tứ cảnh (hay Tứ cảnh hồi văn Thụ Đức Hiên) theo Lê Quí Đôn thì có 88 bài thơ của 32 tác giả, họa 4 bài thơ hồi văn (là thể văn đọc quanh co xuôi ngược đều thành câu cả) vịnh phong cảnh bốn mùa của Hà Tiên do Mạc Thiên Tích sáng