Nghệ thuật xõy dựng tỡnh huống truyện
trong truyện ngắn Jack London

Nguyễn Trọng Đức

Tóm tắt: Bài báo này đã chỉ ra sự phong phú đa dạng và hiệu quả nghệ thuật của tình huống truyện được Jack London sử dụng trong kho tàng truyện ngắn của mình. Bao gồm: tình huống xung đột, tình huống thử thách, và tình huống ngẫu nhiên. Trên cơ sở đó tác giả bài báo đi đến sự khẳng định: nghệ thuật xây dựng tình huống truyện là một đặc điểm nổi bật trong thi pháp nghệ thuật truyện ngắn của Jack London.

Tỡnh huống là một yếu tố hết sức quan trọng trong mọi tỏc phẩm tự sự. Trong truyện ngắn, tỡnh huống là bối cảnh mà tỏc giả tạo ra để triển khai cốt truyện, để nhõn vật hành động, suy nghĩ. Chớnh tỡnh huống truyện đó gõy nờn tỏc động mạnh mẽ đến đời sống và tớnh cỏch của nhõn vật. Bởi vậy, vai trũ của tỡnh huống truyện luụn được cỏc nhà văn cũng như cỏc nhà nghiờn cưỳ đỏnh giỏ cao. Nhà văn Nguyễn Minh Chõu từng viết: “Đụi khi người ta nghĩ ra được một cỏi tỡnh thế xảy ra cõu chuyện thật hay và thế là coi như xong một nửa”[4.tr120]. Tỡnh huống truyện “là cỏi cớ vững chắc, hết sức cụ thể và mang tớnh riờng, ở đú cốt truyện và nhõn vật nương tựa vào nhau để thực hiện đắc lực tất cả ý định của tỏc giả”[4.tr120]. Từ vai trũ quan trọng đú mà việc tỡm hiểu cỏc dạng thức tỡnh huống truyện trong tỏc phẩm văn học trở nờn cần thiết trong quỏ trỡnh tỡm hiểu thế giới nghệ thuật của một nhà văn.
Đối với J. London, tỡnh huống truyện là một trong những thủ phỏp nghệ thuật cơ bản giỳp nhà văn thể hiện thành cụng thế giới nhõn vật. Trờn con đường chiếm lĩnh hiện thực đời sống, J. London đó nổ lực tỡm tũi để tạo nờn nhiều dạng tỡnh huống truyện khỏc nhau, mỗi dạng tỡnh huống lại được nhà văn khai thỏc ở nhiều cấp độ khỏc nhau.
Tỡnh huống xung đột
Xung đột là sự đối lập, sự mõu thuẫn được dựng như một nguyờn tắc để xõy dựng cỏc mối quan hệ giữa cỏc hỡnh tượng trong tỏc phẩm, là cơ sở để thỳc đẩy hành động của nhõn vật và diễn tiến của cốt truyện. Cỏc xung đột thường xuất hiện dưới dạng những va chạm, những sự đụng độ trực tiếp, sự đối chọi giữa cỏc thế lực được mụ tả trong tỏc phẩm như giữa con người với thiờn nhiờn, giữa con người với xó hội, giữa con người với con người, giữa những phương diện khỏc nhau trong bản thõn một con người.
Khảo sỏt truyện ngắn của J. London chỳng ta sẽ thấy tỡnh huống xung đột được nhà văn khai thỏc một cỏch triệt để dưới nhiều dạng thức và cấp độ khỏc nhau. Bao gồm cỏc tỡnh huống xung đột giữa con người với thiờn nhiờn, giữa con người với xó hội, giữa con người với con người, và đặc biệt là cỏc tỡnh huống xung đột giữa cỏc phương diện ngay trong bản thõn một con người.
Trong tỡnh huống xung đột tay đụi giữa con người với thiờn nhiờn, J. London luụn đặt con người vào mụi trường thiờn nhiờn vụ cựng khắc nghiệt. Đú là khung cảnh miền Bắc cực hoang vu mịt mự tuyết rơi và giú hỳ, đú là miền biển phương Nam với súng lớn dữ dội và bóo tố hoành hành, đú là những quần đảo khủng khiếp và những thung lũng hoang sơ như thủa hồng hoang nguyờn thuỷ... Trong mụi trường thiờn nhiờn mờnh mụng, giỏ lạnh và đầy nguy hiểm ấy, con người thường xuất hiện trong tư thế đơn độc, một số nhõn vật thậm chớ khụng cú nổi một cỏi tờn. Điều đú khiến cho hỡnh ảnh con người trở nờn mờ nhạt, và thiờn nhiờn vỡ thế càng trở nờn khốc liệt và nguy hiểm hơn. Thiờn nhiờn được J. London thể hiện như một sinh thể vụ cảm, thự địch, luụn gia tăng sự đe dọa đối với tớnh mạng con người. Trước khung cảnh thiờn nhiờn như thế, con người trong truyện của J. London bao giờ cũng là con người hành động, vượt lờn tất cả sự đe dọa của thiờn nhiờn để bảo toàn sự sống của mỡnh. Trong cuộc vật lộn chống lại sức mạnh tàn hại của thiờn nhiờn, con người đó tự bộc lộ rừ những phẩm chất tớnh cỏch và tõm hồn của mỡnh. Thiờn nhiờn hoang vắng, khốc liệt, đầy bất trắc khiến cho tớnh cỏch của nhõn vật bộc lộ rừ nột hơn trong cuộc tồn sinh dữ dội và quyết liệt. Quỏ trỡnh gia tăng sức mạnh của thiờn nhiờn đồng hành với quỏ trỡnh bộc lộ tớnh cỏch của nhõn vật. Chẳng hạn như, nhõn vật người đàn ụng trong truyện Nhúm lửa (To Biul a Fia) một mỡnh đối mặt với băng tuyết giỏ lạnh đến khủng khiếp. Thiờn nhiờn càng vận động gia tăng sự nguy hiểm thỡ hành động của người đàn ụng càng mạnh mẽ và kiờn quyết. Quỏ trỡnh tranh đấu chống lại thiờn nhiờn khắc