Năm 2003, tôi làm việc ở Nhà Xuất bản Lao động, được thầy Phùng Thế Vang, khi đó là Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Mỏ (nay là Đại học Công nghiệp Quảng Ninh) đặt hàng biên soạn cuốn sách: “Tác phẩm Văn học – Báo chí chọn lọc”, trong đó giới thiệu thân thế, sự nghiệp và những tác phẩm đặc sắc của các nhà văn, nhà báo là học sinh trường này (sách do NXB Lao động, xuất bản năm 2004).
Trong quá trình thu thập tài liệu, tôi được biết, từ trường này, nhiều người đã trở thành cán bộ cao cấp của Đảng, Bí thư tỉnh ủy các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Thái; các thứ, bộ trưởng, viện trưởng; những chuyên gia đầu ngành v.v.Nhưng điều khiến tôi bất ngờ hơn, từ trường này, gần chục người trở thành nhà văn, nhà báo nổi tiếng. Trong đó, đặc biệt là Nhà văn - Nhà báo Dương Thị Xuân Quý. Bà học lớp Trắc địa, khóa 1959 -1961; cùng lớp với ông Nguyễn Ngô Hai, nguyên Ủy viên TW Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Bắc Thái; cùng khóa với Nhà văn Võ Khắc Nghiêm, nguyên Phó TBT Tạp chí Than - Khoáng sản Việt Nam.
Nhà văn Dương Thị Xuân Quý được Giải thưởng Nhà nước, năm 2007; tác phẩm chính gồm: Chỗ đứng (truyện 1968); Gương mặt thách thức (bút ký, 1969);Hoa rừng (truyện kí 1970)

Năm nay, Nhà văn Dương Thị Xuân Quý tròn 70 tuổi.
Bà sinh ngày 19 tháng 4 năm 1941 tại Hà Nội, quê gốc thôn Phú Thị, xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông nội bà là cụ Dương Trọng Phổ, một nhà chí sĩ của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục. Hai người bác ruột của bà là cụ Dương Bá Trạc và Dương Quảng Hàm, đều là những nhà giáo danh sĩ nổi tiếng. Thân phụ của bà là cụ Dương Tụ Quán, cũng từng là nhà giáo, sau đó chuyển sang nghề báo, từng cộng tác với tờ Văn Học Tạp chí, rồi Tạp chí Tri Tân. Bác họ của bà là Họa sĩ Dương Bích Liên, một trong Tứ kiện hội họa Việt Nam. Trong các anh chị em họ của bà còn nhiều người thành danh như Họa sĩ Dương Cẩm Chương và các giáo sư: Dương Trọng Bái, Dương Thị Thoa, Dương Thị Cương, Nhà báo Dương Linh...
Cuối năm 1946, bà cùng gia đình tản cư, lên sống tại Thái Nguyên. Tại đây, do ảnh hưởng của thân phụ, bà sớm bộc lộ năng khiếu và lòng say mê văn chương từ năm 7 tuổi.
Năm 1954, bà theo gia đình trở về Hà Nội và theo học tại Trường phổ thông cấp 2 Trưng Vương. Sau khi tốt nghiệp cấp 3, bà theo học Trường trung cấp Mỏ tại Quảng Ninh (nay là Đại học Công nghiệp QN như giới thiệu ở trên).

Sau khi tốt nghiệp trung cấp kỹ thuật mỏ, bà được giới thiệu theo học một khóa báo chí ngắn hạn do Ban Tuyên huấn Trung ương mở, sau đó được tổ chức điều về Báo Phụ Nữ Việt Nam, làm phóng viên. Trong thời gian này, bà theo học thêm tại lớp ban đêm chương trình ngữ văn của Đại học Sư phạm Hà Nội.
Tháng 2 năm 1966, bà lập gia đình với nhà thơ Bùi Minh Quốc. Tháng 12 năm đó, bà sinh con gái đầu lòng và cũng là duy nhất Bùi Dương Hương Ly.
5 tháng sau, Nhà thơ Bùi Minh Quốc lên đường vào chiến trường miền Nam. Đúng một năm sau, vào tháng 4 năm 1968, bà gửi con gái, khi đó mới cai sữa cho cho mẹ là cụ Hoàng Thị Tín trông nom, để lên đường vào Nam tham gia chiến đấu.
Tháng 7 năm 1968, bà vào đến chiến trường, nhận nhiệm vụ phóng viên Tạp chí Văn Nghệ Giải Phóng trung Trung bộ (Khu 5). Đêm 8 tháng 3 năm 1969, trong một trận càn quét ác liệt của quân Đại Hàn, bà đã hy sinh tại thôn Thi Thại, xã Xuyên Tân (nay là xã Duy Thành), huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam.
Sau khi bà hy sinh, do xáo trộn bởi chiến tranh nên không thể tìm ra hài cốt. Thân phụ của bà cũng qua đời sau đó đúng 19 ngày. Mãi đến ngày 3 tháng 8 năm 2006, Nhà thơ Bùi Minh Quốc mới tìm được di cốt và di vật được cho là của bà, và đã cải táng tại khu tưởng niệm bà tại xã Duy Thành, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam.
Tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, hiện còn lưu hồ sơ đi B của Nhà báo, nhà văn Dương Thị Xuân Quý. Nội dung như sau:

"ĐƠN TÌNH NGUYỆN VÀO NAM CHIẾN ĐẤU

Tôi là Dương Thị Xuân Quý, đoàn viên thanh niên lao động, phóng viên báo Phụ nữ Việt Nam tình nguyện gửi đơn này xin các đồng chí xét cho tôi được vào Nam chiến đấu.
Tình hình đế quốc Mỹ ngày càng ngang ngược đẩy mạnh cuộc chiến tranh ăn cướp của chúng ở miền Nam và gần đây chúng liên tiếp cho máy bay bắn phá miền Bắc, là một thanh niên, tôi đã tình nguyện ghi tên đăng ký Ba sẵn sàng. Nhưng nguyện vọng tha thiết nhất của tôi là được xông vào những nơi chiến đấu ác liệt nhất để chiến đấu cho lý tưởng vinh quang của mình bằng tất cả sức lực và trí tuệ cao độ nhất. Xin các đồng chí hiểu cho tôi! Đã từ lâu, tôi mong ước vô cùng được vào miền Nam chiến đấu…
Tôi năm nay 24 tuổi , hoàn toàn khỏe mạnh, đã mười năm nay không ốm đau, không có bệnh tật gì. Trong suốt 8 năm kháng chiến (từ 1946 đến 1954) tôi đã quen với bom đạn và những trận càn quét tấn công của thực dân Pháp. Dạo đó, tôi hoạt động thiếu nhi. Hòa bình lập lại, tôi đi học và đã từng làm Bí thư chi đoàn trường Trưng Vương.
Tôi làm báo từ tháng 2/1961 đến nay đã được bốn năm. Như vậy, nếu được vào Nam chiến đấu, tôi có thể dạy học, làm công tác Đoàn, làm báo, phụ trách thiếu nhi… Nhưng nếu miền Nam cần đến tôi ở bất cứ một việc nào, bất cứ một nơi nào, tôi xin sẵn sàng làm tròn nhiệm vụ.
Nếu phải hy sinh tính mạng, tôi sẵn sàng, không một mảy may tính toán. Tôi không sợ chết, tôi chỉ sợ không xứng đáng để được chọn làm những nhiệm vụ vinh quang là hy sinh xương máu, hy sinh tính mạng cho sự nghiệp giải phóng miền Nam. Nếu Đảng gọi tôi “vào Nam chiến đấu”, tôi xin có mặt ngay mà không cần một phút giây nào thu xếp. Tôi không có một vương vấn, vướng víu nào cả…”.

Đơn tình nguyện của bà viết năm 1965, đến năm 1968, bà mới được lên đường vào Nam chiến đấu. Những ngày ở chiến trường, Nhà văn Dương Thị Xuân Quý đã sống và chiến đấu ra sao? Nỗi nhớ thương đứa con gái mới cai sữa ở Hà Nội thế nào? mời các bạn đón đọc kỳ sau: NHẬT KÝ CHIẾN TRƯỜNG của Nhà văn Dương Thị Xuân Quý